วันอาทิตย์, 21 เมษายน 2567

หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล วัดอนาลโยทิพยาราม อ.เมือง จ.พะเยา

ประวัติและปฏิปทา
หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล
วัดอนาลโยทิพยาราม
ต.สันป่าม่วง อ.เมือง จ.พะเยา

พระพรหมวชิรคุณ (หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล) วัดเทพนิมิตสุดเขตแดนสยาม อ.เชียงของ จ.เชียงราย
พระพรหมวชิรคุณ (หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล) วัดเทพนิมิตสุดเขตแดนสยาม อ.เชียงของ จ.เชียงราย

หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล ท่านมีปฏิปทาเป็นที่เคารพเลื่อมใสของชาวบ้านในเขตจังหวัดพะเยาและจังหวัดใกล้เคียง ท่านเป็นพระกัมมัฏฐาน มีความเคร่งครัดต่อการฝึกฝนวิปัสสนากรรมฐาน ด้วยกิตติศัพท์ แห่งคุณงามความดีที่ท่านได้ฟื้นฟูสภาพจากสำนักสงฆ์วิปัสสนาที่ไม่มีอะไรเลย จนกลายเป็นวัดที่โดดเด่น คือ วัดอนาลโยทิพยาราม จนเป็นที่นับถือเลื่อมใสของพุทธศาสนิกชนทั่วไป

หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล ท่านมีนามเดิมว่า “ไพบูลย์ สิทธิ” เกิดเมื่อวันที่ ๓ สิงหาคม พ.ศ.๒๔๗๗ เป็นบุตรของคหบดีชาวอำเภอเกาะคา

โยมบิดา-มารดา ชื่อ นายกองแก้ว และ นางคำสิทธิ สมัยวัยเยาว์ ท่านก็ได้ประสบพบเห็นแต่สิ่งที่ชักจูงใจให้ใฝ่แต่การบุญ สิ่งที่ชวนให้พิจารณาทุกข์ของสัตว์โลกตลอดมา

ในวัยเยาว์ ได้เข้าศึกษาที่โรงเรียนปรินส์รอยแยลส์ จ.เชียงใหม่ เรียนจบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๖ ก่อนไปประกอบอาชีพหาเลี้ยงตน จนอายุ ๒๙ ปี จึงได้เข้าพิธีอุปสมบทที่วัดป่าสำราญนิวาส อ.เกาะคา จ.ลำปาง มี พระครูธรรมวิวัฒน์ วัดเชตวัน จังหวัดลำปางเป็นพระอุปัชฌาย์ ได้รับฉายาว่า “สุมังคโล” ซึ่งมีความหมายว่า “ผู้มีมงคลดีพร้อม

หลวงพ่อไพบูลย์ สุมังคโล วัดอนาลโยทิพยาราม อ.เมือง จ.พะเยา

หลังจากที่หลวงพ่อได้จำพรรษาและศึกษาธรรมกับ “หลวงปู่หลวง กตปุญโญ” เจ้าอาวาสวัดป่าสำราญนิวาส จนเข้าถึงแก่นธรรมได้ระดับหนึ่งแล้ว ท่านจึงได้ขยายความเข้าใจเพิ่มเติมโดยการออกเดินธุดงค์ตามป่าเขาและตั้งใจทำความเพียรอย่างเด็ดเดี่ยว ท่านว่าเมื่อนั่งภาวนาและเกิดนิมิตผุดขึ้นมาในดวงจิต อย่าได้ตื่นเต้นคิดว่าตนเองเป็นผู้วิเศษ ให้มีสติคุมรู้เท่าทันและพิจารณาด้วยหลัก ๒ ประการ คือ

๑. ไตรลักษณ์ ได้แก่ อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ทุกอย่างไม่เที่ยง ทุกสิ่งเป็นทุกข์ ทุกสิ่งไม่ใช่ตัวตน

๒. อริยสัจ ๔ ได้แก่ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค พิจารณาเหตุให้เกิดทุกข์ ธรรม เป็นเครื่องดับทุกข์และข้อปฏิบัติให้ถึงธรรมเป็นที่ดับทุกข์

หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล ท่านว่า… “สิ่งที่จริง ก็รู้เอง สิ่งที่ไม่จริง ก็แยกแยะได้”

เมื่อมีความก้าวหน้าจากการปฏิบัติธรรมแล้ว ได้ออกท่องธุดงค์ไปจำพรรษาในภาคอีสาน และกลับธุดงค์ขึ้นมาแถบป่าเขาในเขตเชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน เชียงราย

พ.ศ.๒๕๑๓ หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล ได้มีโอกาสไปร่วมงานถวายเพลิงศพพระอาจารย์สม ที่ อ.แม่เมาะ จ.ลำปาง และได้พบกับ พระอาจารย์ทอง ที่เดินทางมาจากวัดอโศการาม จ.สมุทรปราการ จึงได้ชักชวนหลวงพ่อไพบูลย์ออกเดินธุดงค์หาความวิเวกคณะของหลวงพ่อไพบูลย์ สุมังคโลท่านได้ผ่าน มาถึง จ.พะเยา ได้พักบำเพ็ญสมณธรรมอยู่วัดร้างและจำพรรษา ณ วัดร้างแห่งนี้ ชาวบ้านแถบนั้นได้มาทำบุญฟังเทศน์ เกิดความเลื่อมใสศรัทธา พากันอาราธนาให้ท่านอยู่ ช่วยบูรณะวัดร้างขึ้นใหม่ อยู่ช่วยปฏิสังขรณ์วัดร้าง จากสภาพวัดร้าง จนมีสภาพดีขึ้นตามลำดับ พร้อมกันนี้ได้ยื่นหนัง สือขอสร้างวัดไปยังกรมการศาสนา ได้รับอนุญาต ให้สร้างเป็นวัดในพระพุทธศาสนา มีนาม “วัดรัตนวนาราม

ต่อมาได้มี ชาวบ้านจากบ้านสันป่าม่วง บ้านสันบัวบก บ้านสันป่าบง เข้ามาอาราธนาท่านไปดูสถานที่สำคัญ บนดอยสูง ฝั่งกว๊านพะเยาด้านตะวันตก เพื่อสร้างเป็นสำนักสงฆ์ไว้เป็นที่บำเพ็ญกุศลของชาวบ้าน สำนักสงฆ์แห่งนี้ ในเวลาไม่นาน ได้รับการยกฐานะให้เป็นวัด ชื่อ “วัดอนาลโยทิพยาราม” โดยได้รับประกาศจากกระทรวงศึกษาธิการ อนุญาตให้เป็นวัดโดยสมบูรณ์ วันที่ ๒๐ มกราคม พ.ศ.๒๕๓๐

(ขวาสุด) หลวงพ่อไพบูลย์ สุมังคโล วัดอนาลโยทิพยาราม อ.เมือง จ.พะเยา

ลำดับสมณศักดิ์
พ.ศ.๒๕๑๗ เป็น พระครูปลัด ฐานานุกรมใน พระเทพวราภรณ์ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามฯ

พ.ศ.๒๕๒๔ เป็น พระครูปลัดสัมพิพัฑฒญาณาจารย์ สัทธรรมปฏิภาณปริยัติโกศล โสภณอาจารวัตร มหาสังฆนายก ธรรมยุตติกดิลก สถาวีรกิจจการี ฐานานุกรมใน สมเด็จพระญาณสังวร วัดบวรนิเวศวิหาร

๕ ธันวาคม พ.ศ.๒๕๓๒ เป็น พระราชาคณะชั้นสามัญยก ฝ่ายวิปัสสนาธุระ ที่ พระปัญญาพิศาลเถร

๑๒ สิงหาคม พ.ศ.๒๕๔๗ เป็น พระราชาคณะชั้นราช ฝ่ายวิปัสสนาธุระ ที่ พระราชสังวรญาณ พิศาลพัฒนกิจ ยติคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี

๕ ธันวาคม พ.ศ.๒๕๕๑ เป็น พระราชาคณะชั้นเทพ ฝ่ายวิปัสสนาธุระ ที่ พระเทพวิสุทธิญาณ ภาวนาวิธานปรีชา ศาสนภารธุราทร ยติคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี

๒๘ กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๒ เป็น พระราชาคณะชั้นธรรม ฝ่ายวิปัสสนาธุระ ที่ พระธรรมวิสุทธิญาณ ภาวนาวิธานปรีชา ญาณธรรมปคุณ ไพบูลศาสนกิจจาทร ยติคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี

◎ ผลงานด้านการพัฒนา
พระธรรมวิสุทธิญาณ วิ. หรือ หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล เป็นผู้อุปถัมภ์ในการก่อสร้างพระบรมรูปรัชกาลที่ ๘ โรงพยาบาลอานันทมหิดล จ.ลพบุรี ท่านได้ช่วยจัดหาทุนจ้างครูไปสอนเด็กในถิ่นทุรกันดาร โรงเรียนบ้านภูเงิน อีกทั้งยังได้มอบทุนแก่คณะครูที่ปฏิบัติดีเด่นประจำปี และอุปถัมภ์ในการสร้างอุโบสถวัดป่าสำราญนิวาส

พระธรรมวิสุทธิญาณ วิ. (หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล) ได้มอบทุนการศึกษา ให้แก่เด็กนักเรียนยากจนเป็นประจำทุกปีๆ ละ ๑,๐๐๐ ทุนๆ ละ ๑,๐๐๐ บาท ได้จัดสร้าง พระพุทธรูปสมัยเชียงแสน ทูลเกล้าฯถวาย สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ประดิษฐานประจำที่ว่าการอำเภอทุกอำเภอของจังหวัดเชียงราย เป็นต้น

◎ ผลงานด้านการศึกษา
หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล ท่านได้ให้ความสำคัญด้านการศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกบาลีเป็นอย่างยิ่ง ด้วยถือว่าเป็นรากแก้วสำคัญของพุทธศาสนา เพราะภาษาบาลีเป็นภาษาที่รักษาพระพุทธพจน์ไว้อย่างสมบูรณ์ที่สุด การศึกษาพระบาลี ดุจเป็นการได้เข้าเฝ้าพระบรมศาสดา และได้สดับฟังพระสัทธรรมจากเบื้องพระพักตร์ ยิ่งศึกษายิ่งเกิดกุศลบุญ

หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล ท่านได้มอบหมายให้ท่านพระครูปลัดพิศิษฐ์ (ครูบาอั๋น) ผู้ช่วยเจ้าอาวาสเป็นอาจารย์ใหญ่ บริหารจัดการ เปิดการเรียนการสอนเมื่อปี พ.ศ.๒๕๔๕ จนถึงปัจจุบัน โดยมีนักเรียนผู้สอบพระปริยัติธรรมแผนกธรรมบาลี รวมประโยคต่างๆ จำนวน ๕๔ รูป และที่สำนักเรียนแห่งนี้ ส่งนักเรียนสอบครบทุกประโยค ตั้งแต่ประโยค ๑-๙

พระธรรมวิสุทธิญาณ ได้รับเป็นประธานจัดสร้างวัดพระจอมเกล้าราชานุสรณ์ (เฉลิมพระเกียรติ ครบ ๒๐๐ ปี) ต.วิเชตนคร อ.แจ้ห่ม จ.ลำปาง เป็นวัดที่คณะกรรมการบริหารคณะธรรมยุต ได้อนุมัติให้สร้างขึ้นในปีมหามงคล

วโรกาสคล้ายวันพระบรมราชสมภพ ครบ ๒๐๐ ปี เมื่อวันที่ ๑๘ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๔๗ แห่งรัชกาลที่ ๔ ผู้ทรงสถาปนาคณะสงฆ์ธรรมยุต เพื่อเป็นการประกาศพระเกียรติ คุณของพระองค์ให้แผ่ไพศาลและสนองพระคุณูปการและเป็นการแสดงกตัญญูกตเวทิตาธรรม อุทิศถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระองค์ผู้ทรงพระคุณอันประเสริฐ

(ซ้าย) หลวงปู่อินตอง สุภวโร (ขวา) หลวงพ่อไพบูลย์ สุมังคโล

หลวงปู่ไพบูลย์ สุมงฺคโล เป็นพระเถระที่มีปฏิปทา เป็นพระกัมมัฏฐานในสาย พระอาจารย์ใหญ่มั่น ภูริทัตโต เป็นที่เคารพเลื่อมใสของชาวบ้านในเขตจังหวัดพะเยาและจังหวัดใกล้เคียง ท่านมีความเคร่งครัดต่อการฝึกฝนวิปัสสนากรรมฐาน ด้วยกิตติศัพท์แห่งคุณงามความดีที่ท่านได้ฟื้นฟูสภาพจากสำนักสงฆ์วิปัสสนาที่ไม่มีอะไรเลย จนกลายเป็นวัดที่โดดเด่น คือ วัดอนาลโยทิพยาราม จนเป็นที่นับถือเลื่อมใสของพุทธศาสนิกชนทั่วไป

แม้ทุกวันนี้ หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล วัดอนาลโยทิพยาราม จะดำรงตำแหน่งพระสังฆาธิการชั้นผู้ใหญ่ แต่วัตรปฏิบัติท่านยังคงเรียบง่ายดุจเดิม ยังคงให้การอบรมศีลธรรมแก่สาธุชนที่เข้ามาทำบุญฟังธรรม เน้นให้ประพฤติปฏิบัติตามหลักคำสอนของพระ พุทธศาสนา ตามหลักเบญจศีล เบญจธรรม เป็นข้อปฏิบัติพื้นฐานในการดำรงชีวิตให้เป็นปกติสุขในสังคม แม้สังขารเริ่มโรยราไปบ้างตามกาลเวลา แต่จิตใจของท่านยังเข้มแข็ง เป็นบุคคลต้นแบบในการดำเนินชีวิตที่ดีงามโดยแท้

อนึ่ง “หลวงปู่หลวง กตปุญโญ” อดีตเจ้าอาวาสวัดป่าสำราญนิวาส ผู้เป็นพระอาจารย์ของหลวงพ่อไพบูลย์ ในสมัยที่หลวงปู่หลวงยังมีชีวิตอยู่ท่านเคยกล่าวยกย่อง หลวงพ่อไพบูลย์ไว้หลายประการ เช่น

๑. หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล เป็นพระที่เก่งนิมิตจากการปฏิบัติธรรม แม้แต่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๙) ท่านทรงโปรดให้พระอาจารย์ไพบูลย์แปลพระนิมิตที่เกิดจากการปฏิบัติธรรมของพระองค์บ่อยครั้ง

๒. หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล เป็นพระที่เปี่ยมด้วยจาคะเสียสละด้วยการให้ ไม่ว่าจะเป็นให้ (ทาน) ให้อภัย เป็นพระสุปฏิบัติที่ปรารถนาพระโพธิญาณในอนาคตกาล”

หลวงพ่อไพบูลย์ สุมังคโล วัดอนาลโยทิพยาราม อ.เมือง จ.พะเยา

ปัจจุบัน หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล ท่านได้มาพำนักจำพรรษาที่ “สำนักสงฆ์ดอยเทพนิมิตสุดเขตสยาม” ต.ห้วยเม็ง อ.เชียงของ จ.เชียงราย และยังดำรงตำแหน่งที่ปรึกษาเจ้าคณะภาค ๔-๕-๖-๗ (ธรรมยุต) และเจ้าอาวาสวัดอนาลโยทิพยาราม ต.สันป่าม่วง อ.เมือง จ.พะเยา

นับได้ว่าองค์ท่านหลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล ถือเป็นพ่อแม่ครูอาจารย์ ที่กราบไหว้บูชาได้อย่างสนิทใจในยุคปัจจุบันด้วยว่าเปี่ยมไปด้วยกระแสแห่งความเมตตา อันหาประมาณมิได้ต่อศิษยานุศิษย์ผู้คนทุกชนชั้น

แม้ทุกวันนี้ หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล จะดำรงตำแหน่งพระสังฆาธิการชั้นผู้ใหญ่ แต่วัตรปฏิบัติท่านยังคงเรียบง่ายดุจเดิม ยังคงให้การอบรมศีลธรรมแก่สาธุชนที่เข้ามาทำบุญฟังธรรม เน้นให้ประพฤติปฏิบัติตามหลักคำสอนของพระ พุทธศาสนา ตามหลักเบญจศีล เบญจธรรม เป็นข้อปฏิบัติพื้นฐานในการดำรงชีวิตให้เป็นปกติสุขในสังคม แม้สังขารเริ่มโรยราไปบ้างตามกาลเวลา แต่จิตใจของท่านยังเข้มแข็ง เป็นบุคคลต้นแบบในการดำเนินชีวิตที่ดีงามโดยแท้

พระพรหมวชิรคุณ (หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล) วัดเทพนิมิตสุดเขตแดนสยาม อ.เชียงของ จ.เชียงราย
พระพรหมวชิรคุณ (หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล) วัดเทพนิมิตสุดเขตแดนสยาม อ.เชียงของ จ.เชียงราย
พระพรหมวชิรคุณ (หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล) วัดเทพนิมิตสุดเขตแดนสยาม อ.เชียงของ จ.เชียงราย
พระพรหมวชิรคุณ (หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล) วัดเทพนิมิตสุดเขตแดนสยาม อ.เชียงของ จ.เชียงราย
พระพรหมวชิรคุณ (หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล) วัดเทพนิมิตสุดเขตแดนสยาม อ.เชียงของ จ.เชียงราย
พระพรหมวชิรคุณ (หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล) วัดเทพนิมิตสุดเขตแดนสยาม อ.เชียงของ จ.เชียงราย

เมื่อ​วันที่​ ๑๕ กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๔​ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดสถาปนา พระธรรมวิสุทธิญาณ​ ขึ้นเป็น พระราชาคณะเจ้าคณะรอง ในราชทินนามว่า “พระพรหมวชิรคุณ วิบูลประชาพัฒนาการ ภาวนาวิธานโกศล วิมลศาสนกิจดิลก สาธกธรรมวิจิตร ยติคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี สถิต ณ วัดเทพนิมิตสุดเขตสยาม จังหวัดเชียงราย

ในพรรษาปีนี้ พ.ศ.๒๕๖๖ พระพรหมวชิรคุณ (หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล) ท่านพำนักจำพรรษาที่ วัดเทพนิมิตสุดเขตสยาม ต.เวียง อ.เชียงของ จ.เชียงราย

พระพรหมวชิรคุณ (หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล) วัดเทพนิมิตสุดเขตแดนสยาม อ.เชียงของ จ.เชียงราย
พระพรหมวชิรคุณ (หลวงปู่ไพบูลย์ สุมังคโล) วัดเทพนิมิตสุดเขตแดนสยาม อ.เชียงของ จ.เชียงราย

◉ มรณภาพ
พระพรหมวชิรคุณ (หลวง​ปู่​ไพบูลย์​ สุ​มัง​คโล) ท่านได้ละสังขารด้วยอาการสงบ เมื่อเวลา ๑๗.๒๔ น. ตรงกับ​วันอังคาร​ที่ ๒๖ กันยายน​ พ.ศ.๒๕​๖๖ ณ โรงพยาบาล​กรุงเทพ​ สิริอายุรวมได้ ๘๙ ปี ๑ เดือน ๒๓ วัน